Ruletka tarihy
Ruletka tarihy sätsız fizika täjıribesınen, Parij oiyn zalynan, nemıs kurort qalasyndağy ekı ağaiyndydan jäne bır jasyl ūiaşyqty europalyq standartqa ainaldyrğan kazinodan ötedı.

Döñgelekke deiın
- 1654
Pascal men Fermat: ūpailar mäselesı; kütıletın män.
Ruletkanyñ kütıletın mänı - 1655Maqsatsyz döñgelek
Blaise Pascal mäñgılık qozğaltqyş ızdep, mūqiat teñgerılgen ainalmaly döñgelek jasaidy. Maşina sätsız şyğady; döñgelek üikelısı öte az, kezdeisoq körınetın qūrylğy retınde qalady.
Blaise Pascal: ruletka döñgelegı turaly añyz - 1657
Huygens kütılım turaly alğaşqy traktatty jarialaidy.
- 1713
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: ülken sandar zañy.
Ūzaq merzımdı jinaqtalu: ruletkadağy ülken sandar zañy - 1740-şy jyldarRoly-poly jäne E.O.
Ağylşyn oiyn üilerınde jūp jäne taq ūiaşyqtary bar döñgelekter ainaldyrylady. Oiyndarğa bırneşe ret tyiym salynady, būl nūsqalardy Qūrlyqqa yğystyrady.
Ruletkany kım oilap tapty? Ruletkanyñ şyğuy - 1754
D’Alembert keiın öz atymen atalğan adasudy jüie retınde jarialaidy.
D’Alembert ruletka strategiasy - 1758
Jaña Frantsia (Quebec) süiek, hoca, faro jäne «ruletkağa» tyiym salady: qūmar oiyn atauynyñ eñ erte jazbalarynyñ bırı.
- 1760 jyldar
«Martingale» frantsuz sözdıkterıne qūmar oiyn jargony retınde enedı.
Martingale ruletka strategiasy
Oiyn
- 1796Parij, Palais-Royal
Jaques Labléenıñ La Roulette romany Palais-Royaldağy oiyn üiınde 0 jäne 00 degen ekı kazino ūiaşyğy bar döñgelektı sipattaidy. Būl qazırgı oiynnyñ eñ erte tolyq sipattamasy.
Ädebiettegı ruletka - 1800 jyldar
Amerikalyq döñgelekterge bürkıt ūiaşyğy qosylady: kazinonyñ üş sany.
Amerikalyq ruletka döñgelegı men erejelerı - 1837
Frantsia kazinolarğa tyiym salady; oiyn nemıs şipajailaryna köşedı.
- 1841
Ağaiyndy Blanctar Bad Homburg kontsessiasyn alady.
François Blanc - 1843Bad Homburg
François men Louis Blanc nemıs kurort qalasynda kazino aşyp, qos nöldı alyp tastaidy. Bır nölı bar döñgelek kazino artyqşylyğyn ekı ese azaityp, oiynşylardy bäsekeles kurorttardan tartady.
Bad Homburg jäne şipajai kazinolary - 1863Monte Carlo
Germanianyñ bärınde qūmar oiynğa tyiym salynğanda, Blanc Monakodağy qiyn jağdaidağy kazinony öz qolyna alady. Monte Carlo europalyq ruletkanyñ ülgısıne ainalady; bır nöl onyñ standarty.
Monte Carlo ruletkasy - 1866
Dostoevsky, «Oiynşy».
Dostoevskydyñ Roulettenburgı - 1868
Niceten Monte Carloğa temırjol.
Monte Carlo kazinosy - 1869
Monako tabys salyğyn joiady.
- 1872
Prussia nemıs kazinolaryn jabady.
Oiynşylar men synaqtar
- 1870 jyldar
Labouchère Londonda joiu jüiesın tanymal etedı.
Labouchère ruletka strategiasy - şamamen 1880Jagger döñgelegı
Yorkshirelık toqyma käsıpkerı Joseph Jagger Monte Carloda döñgelekterdıñ nätijelerın jazdyryp, jiı tüsetın nömırlerge bäs tıgedı. Ol bailyq ūtady; kazino döñgelekterın oryn auystyryp, keiın auystyrady.
Joseph Jagger: Monte Carlodağy ruletka strategiasy - 1891Banktı būzğan adam
Charles Wells bırneşe künde üsteldıñ fişkalaryn bırneşe ret tauysady, būl miuzik-holl änıne sebep bolady. Tekseru eş jüie tappady, tek sättılık pen keiın basqa jerdegı alaiaqtyqty anyqtady.
Banktı oisyratqan adam - 1900
Pearson Monte Carlo ainalymdary derekterımen hi-kvadrat testın jarialaidy.
Hi-kvadrat testı - 1907
Frantsia şipajai jäne teñız jağalauy qalalarynda kazinolardy qaita zañdastyrady.
- 1913
Monte Carloda qatarynan 26 qara.
Oiynşy qatelıgı - 1931
Nevada kazino qūmar oiyndaryn zañdastyrady.
Las Vegastağy ruletka döñgelekterı - 1940 jyldar
Ulam men von Neumann Monte Carlo ädısın ataidy.
- 1953
Fleming, Casino Royale: Bond ruletkada ekı diujinağa bäs tıgedı.
James Bond ruletka strategiasy - 1961
Thorp pen Shannon kiuge bolatyn alğaşqy ruletka kompiuterın jasaidy.
Ruletka kompiuterlerı - 1965
Dubins pen Savage qolaily emes oiyndarda batyl oiyn oñtaily ekenın däleldeidı.
- 1969
Thorptyñ şoluy eşbır bäs tıgu jüiesı terıs kütıletın mänı bar oiyndy nege jeñbeitının tüsındıredı.
Mif: ärdaiym ūtatyn ruletka strategiasy - 1977–81
Nevadadağy Eudaemons jasyryn kompiuterlerı: 1978 jyly qol astynda, 1981 jyly aiaq kiımde.
Eudaemons - 1985
Nevada boljau qūrylğylaryn qylmys dep tanidy. Bass The Eudaemonic Pieni jarialaidy.
Ruletkadağy alaiaqtyq
Zamanaui oiyn
- XX ğ.Kurort qalalarynan ekrandarğa
Ruletka Las Vegasqa qos nöl qaita oralğan küide, keiın 1990-jyldary onlain RNG üstelderıne, al 2000-jyldary tıkelei efirdegı studialyq döñgelekterge jetedı.
Europalyq jäne amerikalyq ruletka - 1990 jyldar
García-Pelayo otbasy Madrid mañyndağy auytquly döñgelekterdı paidalanady; olarğa tyiym salynady; sottar tyiymdy joiady (2004).
Gonzalo García-Pelayo: ruletka jüiesı - 1996
RNG ruletkasy bar alğaşqy onlain kazinolar.
Tıkelei jäne RNG ruletkasy - 2003–06
Tıkelei dilerlı ruletka studialardan körsetıledı; Riga men Malta ortalyqtarğa ainalady.
Tıkelei ruletka qalai jūmys ısteidı - 2004
Ritz toby şardy boljaumen £1,3 mln ūtady; habarlanğan lazer tabylmaidy; aiyp tağylmaidy.
Ruletkada artyqşylyqpen oinau - 2005
Ūlybritanianyñ Gambling Act zañy: qaşyqtan qūmar oiynğa keşendı litsenzialau.
Ūlybritaniadağy ruletka - 2012
Small men Tse ruletkany boljau fizikasyn jarialaidy.
Ruletka döñgelegınıñ fizikasy - 2013
New Jersey retteletın onlain kazinolardy ıske qosady.
AQŞ-tağy ruletka - 2016
Las Vegas Stripte üş nöldı ruletka.
Üş nöldı ruletka - 2018
AQŞ-tyñ federaldyq sporttyq bäs tıguge tyiymy joiylady; ştattar zañ şyğarady.
- 2021
Germania men Niderland onlain kazino oiyndaryn litsenzialaidy.
Europadağy ruletka - 2026
Būl sait: joğarydağy är data, arifmetikasymen.

Mañyzdy bır jol
Ekı jarym ğasyrda ruletkanyñ mümkındıgı oiynşy paidasyna bır ret (1843, bır nöl alynyp tastaldy) jäne qarsysyna ekı ret (1800 jyldardağy bürkıt, 2016 jylğy üş nöl) özgerdı. Qalğanynyñ bärı — jüieler, kompiuterler, studialar, şamdar — arifmetikany Lablée tapqan küiınde qaldyrdy: 36/n − 1, iağni sol sannan bıreuı artyq ūiaşyq bar döñgelekke qarsy.
Sūraqtar
Pascaldyky. Döñgelek täjıribelerı ras; ruletkamen bailanysy — dästürlı tüsınık.
19 ğasyrda; bügın qoldanylatyn europalyq ret Monte Carlo däuırınde standart boldy.
Mümkın, retteuşı data. Döñgelektıñ türı qalyptasyp qoiğan.
Külkılı üzılıs

Ekı jarym ğasyr, bır jaqsartu, ekı kerı ketu, talai hikaia.
Derekközder
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Thorp, E. O. “Optimal gambling systems for favorable games.”
- Chellel, K. “The Gambler Who Beat Roulette.”
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.