Tarih jäne mädeniet · Anyqtamalyq · 5 min

Ruletka tarihy

Ruletka tarihy sätsız fizika täjıribesınen, Parij oiyn zalynan, nemıs kurort qalasyndağy ekı ağaiyndydan jäne bır jasyl ūiaşyqty europalyq standartqa ainaldyrğan kazinodan ötedı.

illiustratsia: Bad Homburgtağy XIX ğasyr döñgelegı, graviura
jazbalar
44
kezeñ
1654–2026
oiynşynyñ paidasyna jasalğan jalğyz özgerıs
1843, bır nöl
eñ soñğy özgerıs
2016, üş nöl

Döñgelekke deiın

Negızder
  1. 1654

    Pascal men Fermat: ūpailar mäselesı; kütıletın män.

    Ruletkanyñ kütıletın mänı
  2. 1655
    Maqsatsyz döñgelek

    Blaise Pascal mäñgılık qozğaltqyş ızdep, mūqiat teñgerılgen ainalmaly döñgelek jasaidy. Maşina sätsız şyğady; döñgelek üikelısı öte az, kezdeisoq körınetın qūrylğy retınde qalady.

    Blaise Pascal: ruletka döñgelegı turaly añyz
  3. 1657

    Huygens kütılım turaly alğaşqy traktatty jarialaidy.

  4. 1713

    Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: ülken sandar zañy.

    Ūzaq merzımdı jinaqtalu: ruletkadağy ülken sandar zañy
  5. 1740-şy jyldar
    Roly-poly jäne E.O.

    Ağylşyn oiyn üilerınde jūp jäne taq ūiaşyqtary bar döñgelekter ainaldyrylady. Oiyndarğa bırneşe ret tyiym salynady, būl nūsqalardy Qūrlyqqa yğystyrady.

    Ruletkany kım oilap tapty? Ruletkanyñ şyğuy
  6. 1754

    D’Alembert keiın öz atymen atalğan adasudy jüie retınde jarialaidy.

    D’Alembert ruletka strategiasy
  7. 1758

    Jaña Frantsia (Quebec) süiek, hoca, faro jäne «ruletkağa» tyiym salady: qūmar oiyn atauynyñ eñ erte jazbalarynyñ bırı.

  8. 1760 jyldar

    «Martingale» frantsuz sözdıkterıne qūmar oiyn jargony retınde enedı.

    Martingale ruletka strategiasy

Oiyn

Ruletka paida bolyp, taralady
  1. 1796
    Parij, Palais-Royal

    Jaques Labléenıñ La Roulette romany Palais-Royaldağy oiyn üiınde 0 jäne 00 degen ekı kazino ūiaşyğy bar döñgelektı sipattaidy. Būl qazırgı oiynnyñ eñ erte tolyq sipattamasy.

    Ädebiettegı ruletka
  2. 1800 jyldar

    Amerikalyq döñgelekterge bürkıt ūiaşyğy qosylady: kazinonyñ üş sany.

    Amerikalyq ruletka döñgelegı men erejelerı
  3. 1837

    Frantsia kazinolarğa tyiym salady; oiyn nemıs şipajailaryna köşedı.

  4. 1841

    Ağaiyndy Blanctar Bad Homburg kontsessiasyn alady.

    François Blanc
  5. 1843
    Bad Homburg

    François men Louis Blanc nemıs kurort qalasynda kazino aşyp, qos nöldı alyp tastaidy. Bır nölı bar döñgelek kazino artyqşylyğyn ekı ese azaityp, oiynşylardy bäsekeles kurorttardan tartady.

    Bad Homburg jäne şipajai kazinolary
  6. 1863
    Monte Carlo

    Germanianyñ bärınde qūmar oiynğa tyiym salynğanda, Blanc Monakodağy qiyn jağdaidağy kazinony öz qolyna alady. Monte Carlo europalyq ruletkanyñ ülgısıne ainalady; bır nöl onyñ standarty.

    Monte Carlo ruletkasy
  7. 1866

    Dostoevsky, «Oiynşy».

    Dostoevskydyñ Roulettenburgı
  8. 1868

    Niceten Monte Carloğa temırjol.

    Monte Carlo kazinosy
  9. 1869

    Monako tabys salyğyn joiady.

  10. 1872

    Prussia nemıs kazinolaryn jabady.

Oiynşylar men synaqtar

Döñgelektı jeñu jäne ony synau
  1. 1870 jyldar

    Labouchère Londonda joiu jüiesın tanymal etedı.

    Labouchère ruletka strategiasy
  2. şamamen 1880
    Jagger döñgelegı

    Yorkshirelık toqyma käsıpkerı Joseph Jagger Monte Carloda döñgelekterdıñ nätijelerın jazdyryp, jiı tüsetın nömırlerge bäs tıgedı. Ol bailyq ūtady; kazino döñgelekterın oryn auystyryp, keiın auystyrady.

    Joseph Jagger: Monte Carlodağy ruletka strategiasy
  3. 1891
    Banktı būzğan adam

    Charles Wells bırneşe künde üsteldıñ fişkalaryn bırneşe ret tauysady, būl miuzik-holl änıne sebep bolady. Tekseru eş jüie tappady, tek sättılık pen keiın basqa jerdegı alaiaqtyqty anyqtady.

    Banktı oisyratqan adam
  4. 1900

    Pearson Monte Carlo ainalymdary derekterımen hi-kvadrat testın jarialaidy.

    Hi-kvadrat testı
  5. 1907

    Frantsia şipajai jäne teñız jağalauy qalalarynda kazinolardy qaita zañdastyrady.

  6. 1913

    Monte Carloda qatarynan 26 qara.

    Oiynşy qatelıgı
  7. 1931

    Nevada kazino qūmar oiyndaryn zañdastyrady.

    Las Vegastağy ruletka döñgelekterı
  8. 1940 jyldar

    Ulam men von Neumann Monte Carlo ädısın ataidy.

  9. 1953

    Fleming, Casino Royale: Bond ruletkada ekı diujinağa bäs tıgedı.

    James Bond ruletka strategiasy
  10. 1961

    Thorp pen Shannon kiuge bolatyn alğaşqy ruletka kompiuterın jasaidy.

    Ruletka kompiuterlerı
  11. 1965

    Dubins pen Savage qolaily emes oiyndarda batyl oiyn oñtaily ekenın däleldeidı.

  12. 1969

    Thorptyñ şoluy eşbır bäs tıgu jüiesı terıs kütıletın mänı bar oiyndy nege jeñbeitının tüsındıredı.

    Mif: ärdaiym ūtatyn ruletka strategiasy
  13. 1977–81

    Nevadadağy Eudaemons jasyryn kompiuterlerı: 1978 jyly qol astynda, 1981 jyly aiaq kiımde.

    Eudaemons
  14. 1985

    Nevada boljau qūrylğylaryn qylmys dep tanidy. Bass The Eudaemonic Pieni jarialaidy.

    Ruletkadağy alaiaqtyq

Zamanaui oiyn

Ekrandar, studialar jäne üşınşı nöl
  1. XX ğ.
    Kurort qalalarynan ekrandarğa

    Ruletka Las Vegasqa qos nöl qaita oralğan küide, keiın 1990-jyldary onlain RNG üstelderıne, al 2000-jyldary tıkelei efirdegı studialyq döñgelekterge jetedı.

    Europalyq jäne amerikalyq ruletka
  2. 1990 jyldar

    García-Pelayo otbasy Madrid mañyndağy auytquly döñgelekterdı paidalanady; olarğa tyiym salynady; sottar tyiymdy joiady (2004).

    Gonzalo García-Pelayo: ruletka jüiesı
  3. 1996

    RNG ruletkasy bar alğaşqy onlain kazinolar.

    Tıkelei jäne RNG ruletkasy
  4. 2003–06

    Tıkelei dilerlı ruletka studialardan körsetıledı; Riga men Malta ortalyqtarğa ainalady.

    Tıkelei ruletka qalai jūmys ısteidı
  5. 2004

    Ritz toby şardy boljaumen £1,3 mln ūtady; habarlanğan lazer tabylmaidy; aiyp tağylmaidy.

    Ruletkada artyqşylyqpen oinau
  6. 2005

    Ūlybritanianyñ Gambling Act zañy: qaşyqtan qūmar oiynğa keşendı litsenzialau.

    Ūlybritaniadağy ruletka
  7. 2012

    Small men Tse ruletkany boljau fizikasyn jarialaidy.

    Ruletka döñgelegınıñ fizikasy
  8. 2013

    New Jersey retteletın onlain kazinolardy ıske qosady.

    AQŞ-tağy ruletka
  9. 2016

    Las Vegas Stripte üş nöldı ruletka.

    Üş nöldı ruletka
  10. 2018

    AQŞ-tyñ federaldyq sporttyq bäs tıguge tyiymy joiylady; ştattar zañ şyğarady.

  11. 2021

    Germania men Niderland onlain kazino oiyndaryn litsenzialaidy.

    Europadağy ruletka
  12. 2026

    Būl sait: joğarydağy är data, arifmetikasymen.

Mañyzdy bır jol

Ekı jarym ğasyrda ruletkanyñ mümkındıgı oiynşy paidasyna bır ret (1843, bır nöl alynyp tastaldy) jäne qarsysyna ekı ret (1800 jyldardağy bürkıt, 2016 jylğy üş nöl) özgerdı. Qalğanynyñ bärı — jüieler, kompiuterler, studialar, şamdar — arifmetikany Lablée tapqan küiınde qaldyrdy: 36/n − 1, iağni sol sannan bıreuı artyq ūiaşyq bar döñgelekke qarsy.

Sūraqtar

Qai data eñ dauly?

Pascaldyky. Döñgelek täjıribelerı ras; ruletkamen bailanysy — dästürlı tüsınık.

Döñgelek sandarynyñ retı qaşan bekıdı?

19 ğasyrda; bügın qoldanylatyn europalyq ret Monte Carlo däuırınde standart boldy.

Kelesı data qandai?

Mümkın, retteuşı data. Döñgelektıñ türı qalyptasyp qoiğan.

Külkılı üzılıs

Ekı jarym ğasyr, bır jaqsartu, ekı kerı ketu, talai hikaia.

Ekı jarym ğasyr, bır jaqsartu, ekı kerı ketu, talai hikaia.

Derekközder

  1. Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling. Gotham, 2006.
  2. Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture. University of Pennsylvania Press, 2005.
  3. Bass, T. A. The Eudaemonic Pie. Houghton Mifflin, 1985.
  4. Thorp, E. O. “Optimal gambling systems for favorable games.” Review of the International Statistical Institute 37(3), 1969.
  5. Chellel, K. “The Gambler Who Beat Roulette.” Bloomberg Businessweek, 2023 jylğy säuır.
  6. Shelley, R. Roulette Wheel Study. 1988. Jaña Frantsianyñ 1758 jylğy erejesı.